Data publikacji: 28 maja 2018

Jakie jest działanie oraz bezpieczeństwo preparatów z kofeiną w sporcie?

Stosowanie kofeiny stało się bardzo popularne w sporcie. Warto posiadać wiedzę o bezpiecznych dawkach kofeiny oraz losach tego związku w organizmie.

Kofeina

Jest substancją należącą do tzw. alkaloidów purynowych (metyloksantyn). Związki te zbudowane są z określonych aminokwasów oraz wykazują wyraźne, silne działanie fizjologiczne na organizm człowieka. Najpopularniejszymi surowcami roślinnymi zawierającymi te związki są nasiona kakao, koli, liście mate, liście herbaty i guarana oraz nasiona kawy. Dlatego kofeina zwana jest inaczej metylteobrominą, teiną, guaraniną, czy – chemicznie – 1,3,7-trimetyloksantyną.

Jaka ilość kofeiny zawierają popularne napoje?

  • Zielona herbata: 1,0-2,1 g /100 g surowca;
  • Czarna herbata: 2,5-4 g /100 g surowca;
  • Ekstrakt z guarany: 11-13 g / 100 g surowca;
  • Kawa:

– kawa palona (w ziarnach), sypana (mielona) zawiera 1-3 g kofeiny /100 g surowca; jedna płaska łyżeczka kawy sypanej stanowiąca równowartość ok. 4 g kawy, zawiera  40-120 mg kofeiny,

– kawa rozpuszczalna stanowi wyciąg z kawy palonej; jedna płaska łyżeczka kawy rozpuszczalnej, czyli 1,6 – 2 g kawy, zawiera 20 – 60 mg kofeiny.

Skład kawy

Kawa zawiera:

  • 1-3% kofeiny;
  • 5-10% związków polifenolowych (m.in. kwas chlorogenowy, kwas chinowy, kwas kawowy) – są to przeciwutleniacze (antyoksydanty), co oznacza, że związki te zawierają w swojej strukturze tzw. grupę hydroksylową -OH, która redukuje wolne rodniki; najsilniejszy wpływ na poziom antyoksydantów w naparze kawy ma sposób jej przyrządzenia – najwyższe stężenie tych związków okazała się mieć kawa z ekspresu ciśnieniowego, mniej kawa zalewana wodą, a najuboższa w nie była kawa rozpuszczalna;
  • Mieszaninę związków aromatycznych, m.in. olejek kawowy kafeoljest on odpowiedzialny za charakterystyczny zapach kawy; jest to bardzo lotny związek;

Warto również dodać, że wspomniany wyżej związek polifenolowy, jakim jest kwas chlorogenowy, ma wpływ na zmniejszenie absorpcji glukozy. W efekcie zwiększa on wrażliwość komórek na insulinę, co powoduje zmniejszenie ryzyka zachorowania na cukrzycę typu 2 nawet o 50%.

Metabolizm kofeiny w organizmie

Kofeina dość szybko wchłania się z przewodu pokarmowego. Kofeina staje się aktywna farmakologicznie już po około 6-8 min. Maksymalne stężenie we krwi kofeina osiąga po 30–120 minutach od spożycia. Podwyższone stężenie kofeiny w organizmie człowieka utrzymuje się przez około 4 godziny. Metabolizm kofeiny odbywa się niemalże całościowo w wątrobie. Pierwszymi produktami jej rozpadu jest paraksantyna, (stanowiąca większość metabolitów kofeiny) oraz teofilina i teobromina. Metabolitem końcowym jest kwas 1-metylomoczowy. Tylko 1-5% spożytej kofeiny wydala się z moczem w postaci niezmienionej. Kofeina uznawana jest za substancję mało toksyczną, ze względu na jej szybkie wydalanie z moczem.

Palenie tytoniu przyspiesza rozpad kofeiny prawie o połowę. Wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne zawarte w dymie papierosowym zwiększają aktywność enzymów wątrobowych, przez co zwiększa się metabolizm kofeiny. Natomiast stosowanie doustnych środków antykoncepcyjnych zwalnia metabolizm omawianej metyloksantyny.

Czytaj także: Jakich suplementów nie stosować przy antykoncepcji hormonalnej?

Jak działa kofeina?

Substancja ta powoduje w organizmie człowieka blokadę tzw. receptorów adenozyny, co przejawia się zwiększeniem wydzielania adrenaliny, dopaminy i serotoniny. Skutkiem tego jest pobudzenie ośrodkowego układu nerwowego, przyspieszenie pracy serca, rozszerzenie naczyń krwionośnych.

Kofeina pobudza wydzielanie soku żołądkowego, działa umiarkowanie moczopędnie. Wpływa również na procesy metaboliczne zachodzące w organizmie, nasilając tzw. lipolizę tkanki tłuszczowej (rozkład trójglicerydów) oraz wytwarzając ciepło w organizmie (tzw. termogeneza). Regularne picie kawy nieznacznie podnosi ciśnienie skurczowe w granicach 1,2–2,4 mmHg i rozkurczowe o 1,2–0,5 mmHg. Kofeina może także stymulować nerw błędny (kontroluje on narządy oraz procesy fizjologiczne) powodując zmniejszenie częstości akcji serca. Te przeciwstawne mechanizmy mogą być wytłumaczeniem mieszanego wpływu kofeiny na częstość akcji serca. Kofeina rozszerza naczynia wieńcowe, nerkowe i skórne, a kurczy naczynia mózgowe, co jest wykorzystane w leczeniu napięciowych bólów głowy i migreny.

Bezpieczeństwo oraz działanie stosowania kofeiny

  • 30 – 100 mg kofeiny

poprawia czujność, skupienie; wzmacnia reakcje słuchowe i wzrokowe;

  • 100 – 200 mg kofeiny

korzystnie wpływa na wydolność umysłową i fizyczną, sprawność myślenia, koncentrację, a ponadto zmniejsza zmęczenie i senność; spożycie 100 mg kofeiny przyspiesza metabolizm o 3-4%;

  • 200 – 300 mg kofeiny

w wyniku blokady wspomnianych wyżej receptorów adenozynowych, dochodzi do polepszenia nastroju, koncentracji i pewności siebie; zwiększa się szybkość reakcji podczas wykonywania prostych zadań oraz koordynacja ruchowa i czujności; dawka ta wywołuje zmniejszenie senności i zmęczenia;

  • 300 – 600 mg kofeiny

w tej dawce pobudzany jest cały ośrodkowy układ nerwowy, łącznie z rdzeniem kręgowym; może wystąpić wzrost napięcia, nadmierne pobudzenie, bezsenność, przyspieszony oddech, niepokój oraz zmniejszenie wydajności umysłowej; dochodzi do nadmiernego pobudzenia m.in. ośrodka oddechowego (efekt – np. silne rozszerzenie oskrzeli) oraz naczynioruchowego (efekt – np. silne zwężenie naczyń krwionośnych);

  • 800 – 1000 mg kofeiny

dochodzi do wzrostu niepokoju, bezsenności, arytmii sercowej i zaburzeń pokarmowych;

  • 1500 mg kofeiny

w tej dawce kofeina wywołuje wstrząsy, silny niepokój i drżenie;

  • 2000 mg kofeiny

dochodzi do bardzo silnej stymulacji rdzenia kręgowego;

Dawka śmiertelna kofeiny to 10 g (10 000 mg).

Bezpieczne dla zdrowia spożycie kofeiny przez zdrowe osoby dorosłe nie powinno przekraczać 400 mg dziennie. Takie spożycie nie jest związane z negatywnymi skutkami zdrowotnymi.

Kiedy stosować preparaty z kofeiną?

Najlepszym na to momentem w ciągu całej doby jest czas pomiędzy godziną 9:30 a 11:30. Jest to związane z naszym rytmem dobowym, a konkretnie z wahaniami stężenia kortyzolu (zwanego hormonem stresu) w organizmie. Zaraz po porannej zwyżce poziomu tego hormonu – mającej miejsce między godziną 8:00 a 9:00 – jego ilość gwałtownie spada. Wtedy warto zastosować suplement lub napój z kofeiną.

 

Ciasteczka

Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dowiedz się więcej jak je wyłączyć.

OK, zgadzam się
OK, zgadzam się